De collectie van het museum is uniek en wellicht de grootste van Europa. Het brandweermsueum is in de twintiger jaren van de vorige eeuw ontstaan uit een samenvoeging van de collecties van de brandweren van Amsterdam en Utrecht, alsmede een aantal particuliere verzamelingen en spontane giften en schenkingen. Onder auspiciën van de Koninklijke Nederlandse Brandweervereniging (KNBV) werd dit alles samengevoegd tot één museumcollectie.
Vanaf 1926 was het museum gehuisvest in het Catharijneconvent in Utrecht. In de Tweede Wereldoorlog was de collectie, vooral vanwege het koper en brons, ondergedoken. Omdat het Catharijneconvent na 1945 niet meer beschikbaar was, moest naar een ander onderkomen worden uitgezien. Pas in 1962 is dit gelukt in Hellevoetsluis, waar door vertrek van de Koninklijke Marine over een aantal gebouwen kon worden beschikt. In 1963 werd het brandweermuseum dan ook opnieuw opengesteld voor het publiek.

Een rondgang langs de collectie
Tot rond 1600 was de brandemmer al eeuwenlang het enige middel om een brand te bestrijden. Deze emmers waren meestal vervaardigd van leer of zeildoek. Vanaf de waterkant vormden de burgers een lange rij en werden de brandemmers aan elkaar doorgegeven. De meeste emmers waren dan ook al half leeg voor ze bij de brand kwamen.
Brand werd gemeld door de torenwachter, die met de nachtwachten door hoornblazen, klokluiden en met kleppers en ratels de mannen opriepen om de brand te gaan blussen.
De brandemmers waren vaak opgeslagen in depots, die herkenbaar waren aan een bord met de afbeelding van een brandemmer.

Jan van der Heijden leefde van 1637 tot 1712. Hij is de uitvinder van de slangenbrandspuit. Door verbetering van bestaande brandspuiten en het toepassen van brandslangen kon een brand veel effectiever worden bestreden. Hij was een veelzijdig man, die naast zijn werk als generale brandmeester van Amsterdam en zijn brandspuitfabriek ook op andere gebieden bekendheid heeft verworven, zoals kunstschilder en uitvinder van de straatverlichting, waarbij door het toepassen van geslepen glas de lichtopbrengst sterk werd verbeterd.

Jan van der Heijden was een begaafd tekenaar en schilder. In zijn rijk geillustreerd brandspuitenboek laat hij zien wat de verbeteringen aan de brandspuit zijn en tot welke effecten dit leidt.
Links op de tekening is de oude Hans Hautsch brandspuit te zien, die voorzien was van een vaste straalpijp op de pomp zelf. Rechts op de tekening de Jan van der Heijden brandspuit met slangen, waardoor het bluswater op de brandhaarden kan worden gespoten. Met dit soort tekeningen maakte Van der Heijden niet alleen reclame voor zijn brandspuiten, maar ook voor een meer efficiëntere blusmethode.

In 1679 kocht Jan van der Heijden in Amsterdam een voormalige kapel in de Koestraat en richtte daar een woonhuis en zijn brandspuitfabriek in. De trapleuningen bij de ingang waren gebeeldhouwd in de vorm van een slang. Deze serpenten zijn in het museum aanwezig. Ook is de slang terug te vinden op de octrooiplaten van zijn brandspuiten. Er is in Amsterdam een straat naar hem genoemd: de (1e en 2e) Jan van der Heijdenstraat en ook de blusboot van de Amsterdamse Brandweer heet Jan van der Heijde III. Die 'III' duidt er op dat dit sinds 1875 al de derde blusboot is met die naam. De Jan van der Heijde II is als museumstuk in het bezit van ons museum en wordt beheerd door een stichting met dezelfde naam. De boot ligt afgemeerd aan de Leuvehaven in Rotterdam.

Als 'Generaale Brandmeester' van Amsterdam had Van der heijden ook de zorg over de organisatie van de brandweer. Zo was de stad verdeeld in 60 wijken. In elk van die wijken was een brandspuit gestationeerd en waren 36 gildeleden ingedeeld als brandweerlieden. Zijn streven naar een hoge graad van perfectie blijkt o.a. uit de tekening van een brandspuithuisje met bijbehorende tekst, waarop precies omschreven was wat er bij de spuit aanwezig diende te zijn en hoe het bevestigd of opgeborgen moest worden.

In de collectie van het Nationaal Brandweermuseum bevinden zich vele attributen uit de tijd van Van der Heijden, zoals pekkransen, kaarslantaarns e.d. Op deze foto ziet u de brandspuit, die gestationeerd was bij het burgerweeshuis van Amsterdam. Op de achtergrond een zgn. schraagpomp. Met deze pomp werd het water uit de gracht opgezogen en via de trechter van zeildoek en een geweven linnen slang naar de brandspuit geleid. Pas enkele jaren later werden er brandspuiten gebouwd, die zelf het water konden aanzuigen.

De dubbelwerkende brandspuit met zijn 2 zuigers had aanvankelijk nog als nadeel, dat op het dode punt tijdens het pompen de waterstroom als het ware even stokte. Om dit te ondervangen werd in het persgedeelte van de pomp een ketel geplaatst, de zogenaamde 'windketel'. Tijdens het pompen was de ketel half gevuld met lucht. Door de waterdruk werd de lucht samengeperst, waardoor op het moment van stilstand de samengeperste lucht de functie van de zuigers even overnam, met als gevolg dat de waterstroom vrijwel constant bleef.

Op de bovenverdieping van het museum is een groot gedeelte van het historische materieel ondergebracht. Bij de handbrandspuiten en brandemmers bevindt zich een unieke verzameling, afkomstig van paleis Soestdijk.

Brandweerstokken waren oorspronkelijk in gebruik om het publiek bij een brand op een afstand te houden. Bovendien werd met de stok het ritme aangegeven voor de pomplieden. Later was de stok een teken van waardigheid. De lengte van de stok werd toen minder en daardoor handzamer.

Het Nationaal Brandweermuseum bezit een zeer uitgebreide collectie miniatuurbrandweerauto's. Een deel ervan wordt geëxposeerd bij de ingang van de koffieshop. Aan de balie van het museum zijn overigens ook miniatuurautootjes en andere souvenirs te koop.

In de Verburgzaal op de bovenverdieping van het Grootmagazijn worden wisselende exposities gehouden. In een aantal vitrines worden helmen, penningen en brandweerstokken getoond. Penningen werden gedragen om te tonen dat men bij een brand 'in functie' was. De penning werd ook gebruikt als bewijsstuk dat een brandweerman ter plaatse was geweest. De penning diende daartoe in een bus gedaan te worden. De onderste penning was die van de man die het eerste ter plekke was. Hij kreeg een ektra beloning na afloop van de brand.

Tussen 1904 en 1963 heeft in Amsterdam de drijvende stoombrandspuit 'Jason' dienst gedaan. In 1964 is de Jason gesloopt. Eén van de twee stoommachines is gered van de sloop en bevindt zich nu in het brandweermuseum. De kosten van het schip bedroegen destijds fl. 58.093,31. De stoommachine is door vrijwillige medewerkers van het museum geheel gerestaureerd en elektrisch beweegbaar gemaakt. De Jason had een lengte van 24,38 meter en was 5,18 meter breed. De diepgang was 1,52 meter. De pompen hadden een capaciteit van 12.000 liter per minuut.

Het grotere 'rollend materieel' wordt beschreven op een aparte pagina in deze rubriek.

Na de rondwandeling door het museum kunt u in de koffieshop even uitrusten onder het genot van een kopje koffie of een drankje, terwijl u naar de vitrines kijkt, waar u o.a. souvenirs kunt bewonderen, die aan de balie te koop zijn.